De fiets

Nadat mij wel vier oude roestige wrakken met lege banden en een slag in het wiel te koop zijn aangeboden heb ik een nìeuwe fiets gekocht. Prijs: veertig euro. Wil en Inge, die ergens anders wonen, hebben er al eentje gekocht.  Ik scheur door het verkeer, aangestaard door de bevolking. Omdat het vroeg donker is heb ik een soort mijnwerkerslamp voor op mijn hoofd gekocht. Ik zie er idioot uit, zeker als ik een regenjas draag. Deze jas is een soort familietent, waarbij een tweede capuchon op de rug zorgt, dat een eventuele meerijder ook droog blijft.
Maar nog veel raarder zijn de vrouwen als roze engeltjes in korte wijde tulen jurkjes, beige nylons aan, hoge hakken en met een laskap op! Een laskap! Tegen het stof. Sorry hoor, maar dáár val ik als fietsende mijnwerker bij in het niet.

Elke avond schuifel ik op mijn fiets over het opgebroken trottoir, de losliggende tegels en diepe gaten naar een vettig hol; mijn restaurant. De ventilator kan haast niet meer draaien van het aanhangend braadvet. In de keuken moet je liever niet kijken. Het vriendelijk lachend gratenpakhuis dat mijn eten serveert, is mijn vriend. Ik eet uit een gloeiend heet gietijzeren pannetje rijst, gebakken ei en nog iets onduidelijks, plus een kom soep en het is lekker. Voor tien RMB, dat is één euro twintig. Maar daarom doe ik het niet. Het is prettig om een vast adres te hebben. Ze zetten, ter verwelkoming, een vieze stoel voor me klaar als ik met de fiets aan kom rijden. Mijn nieuwe dweil, verlengsnoer, teiltje, emmer, regententjas, tas met schone kleren en de Chinese leerboeken laat ik achter in de fietsmandjes.
Mijn vriend Het Gratenpakhuis let op, terwijl ik eet.
Kijk, zo voel ik me veilig.

Druk uitoefenen

Je bent vrouw. En dat is goed. Totdat je moet onderhandelen. Want dan is het fout.
In het land vol bruidsjurkjes, doe je vrouwelijk, zacht en lief. Niks vuist op tafel. Als man doe je nors en hovaardig. Je huilt niet, ook niet als je kleien modelstudie per ongeluk op de grond flikkert en je wilt eigenlijk huilen. Dan huil je niet. Want je bent man. (jongen)

Na anderhalve week lesgeven komen de hoge heren Druk Uitoefenen. Vivian, mijn vertaalster, vertaalt: ik móet twee maanden lesgeven want dat is mijn plicht. Het is mìjn verantwoordelijkheid naar de school en naar de studenten. Zij zijn hier om mij te helpen. Ze doen het voor mij. Want ik verlies mijn gezicht als ik na een maand stop. Zìj verliezen óók hun gezicht. Ze houden van me. Zij deden hun best om mij deze baan te geven dus nu moet ik iets terug doen. Ze zullen me niks betalen als ik wegga. Ik verlies mijn slaapruimte. (dat vieze hol) Ik zeg dat ik terug moet naar de klas (in veertig graden hitte, zonder water uit de kraan). Vivian geeft mij drie pagina's met redenen waarom ik niet stoppen mag na deze maand. Ook zij houdt veel van mij. De studenten ook. (verstaan geen Engels)

Het lijkt wel de S.C.
Ik ben van slag.
Geef ik niet al veel tijd aan de school? 's Ochtends werk ik scherp en geconcentreerd aan eigen werk. ' s Middags geef ik les. Dat doe ik goed en doortastend. Direct na aankomst heb ik dit niet zo gepland maar ben toch akkoord gegaan. Ik kom hier ten slotte voor mijn eigen werk.

Later hoor ik dat dit Chinese tactiek is. Als vrouw hoor je zacht te zijn. De mannen verhogen de druk, doen bozig, gekwetst. Zelfs als je klare taal geeft, vertaalt de vertaler dit in zachte lievige tekst. De mannen pikken geen 'nee' van een vrouw. Het is echt zo.

S.C. : Scientology Church.

Het eerste resultaat

De vertaalster

 

Bruidsjurkje Vivian, (mollig meisje van twee en twintig lentes, lerares Engels) blijkt een renner te zijn. Ze kan wel anderhalf uur achtereen rennen en ze doet dat vaak om zeven uur ' s ochtends. Maar daar is nu een kink in de kabel gekomen. Want: ze is één van de mannelijke modellen rennend tegen gekomen. En dat is reden voor diepe schaamte want ze heeft hem in de klas in onderbroek gezien. Ze heeft nog nooit een man in onderbroek gezien. Dus nu gaat het rennen niet meer door.

Wat een verlegenheid tussen de beide sexen! Iedereen kijkt verlegen naar de grond en lacht besmuikt achter de hand of kijkt je gewoonweg van pure gene niet aan. Trosjes meisjes in kanten babydoll's waaronder vleeskleurige nylonkousen lopen gearmd te giechelen en jongens lummelen een beetje rond een fiets in driekwart broek. Hun haar is soms nuffig gekruld of paars geverfd.
De meisjes kijken films (en verstaan dus beter Engels) en de jongens spelen basketball. Alles oogt vreselijk leuk. Toch heeft een student in mei van dit jaar een andere student gedood in de slaapzaal. Van pure stress.
De druk van het enig kind zijn is soms te veel, en hoe moet je verder in deze toekomst? De schoolpsychologe in de bus terug vertelt me dit verhaal.

Vivian is een geweldige assistente. Zonder haar red ik het niet. We lopen gearmd onder haar paraplu naar de klas. Ze leerde ooit een beetje Frans en in de bus zeg ik in het Chinees wat zij 'en francais' zegt. Dolle pret. Echt leuk. Ze vertelt me over haar vriendjes en ik heb bij haar gegeten. Inderdaad, het is een veel smeriger appartement wat ze deelt met drie andere jongeren. Overal wasgoed, vet en stof. En ook zij slaapt op een een plank.

De les

Het is een immens grote campus. Na een lange wandeling door een labyrint aan identieke gebouwen kom je bij de afdeling 'sculpture'. Alle gangen zijn kaal en eender.De les is van twee tot zes uur. Het is alsof de tijd vijf en dertig jaar teruggedraaid wordt als dertig studenten het warme stoffige lokaal binnenkomen. Drie mannelijke modellen in onderbroek nemen hun houding aan, en iedereen begint met brokkelige klei op ijzeren staketsels, zeventig centimeter hoog, die mannen te modelleren.
De studenten zien er net zo uit als in mijn begin klas op de Rijksacademie: toffe pet op en met een jurkschort aan. Expres uitgegroeid blond zwart haar. Ik dacht dat ze uitgestorven waren maar kijk: slome meisjes met lang haar en scheiding in het midden! Twee identiek gekleedde Onafscheidelijke Vrienden met bril. Zelfs weer een tuinbroek! Ik geloof niet wat ik zie.
De klas is tjokvol. Niemand spreekt Engels. Mijn vertaalster (bruidsjurkje aan) vertaalt voor me. Ik vertel dat ze eerst een schets op papier moeten maken en vervolgens doet niemand wat ik zeg. Ik herhaal nog eens mijn opdracht en de helft voert sloom de opdracht fout uit.
Was ik ook zo? Ja.
Ik vertel dat één model iets anders staat dan de twee anderen. Prompt krijgen die twee ruzie.
Mijn lengte is reden tot hilariteit en ik beloof een stuk van mijn benen af te hakken.
Morgen is de laatste dag om de modelstudie af te maken. Alle studenten hebben unaniem uiterst saaie, voorspelbare en onbegrepen modelstudies gemaakt.
Net als wij vroeger in de modelklas.

De behuizing

De vreselijke kamer

Ik denk van mezelf dat ik veel gewend ben en niet maal om een kleinigheidje. Ook ben ik gezegend met matrasachtige eigenschappen zowel fysiek als mentaal. Maar zelfs mìj gaat dit te ver. De kamer die mij wordt toegewezen is TE erg. Vieze haarspelden, stof en haren op de betonnen vloer, de douche staat boven een open WC, niks is schoongemaakt. Een ouderwetse kapotte, vettige TV op een goedkoop kastje dat niet sluit. Het bed is een plank op een ijzeren frame waar je aan vast gebonden wordt als je lastig bent. De deken is dun, een kussen is er niet. Het lijkt een beetje op een gesticht voor geestelijk gestoorden. Deze kamer op vierhoog kijkt uit op de vuilnisbelt. In de gangen is het donker, onheilspellend. Er huilen kinderen en honden blaffen hoog. Overal hangt armoedig wasgoed te drogen. Ik ben de enige Europeaan. Wie het boek van Thomas Mann ' Der Zauberberg' heeft gelezen, weet: binnenkort worden mijn blogs vreemder en verwarder. Dat is vanwege De Kamer: je wordt er gek.

Ik heb een bedlampje gekocht, twee plastic bekers en een lepel. Ik ga nog een kleedje kopen en kussens met een sloop. De literfles whisky onder mijn bed staat klaar. Morgen krijg ik sleutels van een wasmachine, ergens op zes hoog. Ik heb geen zin in schoonmaken, dat is me teveel. Moet ik bezems kopen en een dweil? Ik kijk wel naar het plafond, dat scheelt een hoop werk.

Als ik in de gangen door de open deur bij andere bewoners binnen kijk zie ik dat het allemaal nog veel erger kan. Daar hangt het wasgoed boven de vette pannen. Mijn vertaalstertje (in droomjurkje) zei, toen ik een klachtje uitte, dat ze een veel minder mooie kamer had. Toen besloot ik te blijven. De portier slaapt ook op een plank met de deur open en de blauwe TL buis permanent aan. Dat schept een band. Ik heb de kamer geveegd en het nieuwe tafeltje (cadeautje van Wil en Inge) staat naast mijn bed. Dat is het enige object dat niet vettig is.

Alles ging fout..

 

Wat er allemaal fout is gegaan, dit jaar, met het contact met de Universiteit uit Jingdezhen, ga ik niet meer vertellen. Geloof me, alles ging fout. Maar ik word opgebeld aan de balie van het hotel in Shanghai dat de universiteit met me wil praten!!!! De taxi brengt me naar Potteryworkshop. Mocht ik al last hebben van enig miskend gevoel ben ik al daar snel genezen want meteen kwamen allemaal mensen op me af, heeee sassekia! Heel gek en leuk. Ook komt een Chinees vriendinnetje op me af dat ik vandaag metéén met de universiteit moet praten. Ik zeg dat ik maanden geleden al mailde niet meer les te willen geven, maar toen moest ik dus nog naar Sanbao, waar ik twee maanden blijf. Wil en Inge mee en daar staan ook weer overal werkstukken van mij, ik wist bij god niet dat ik ze daar gelaten had! Echt, in de Galerie staan meteen al 5 stukken! Weer wordt er gebeld of ik half 5 in de stad met de universiteit kan praten. Terug met Wil en Inge, die zullen bij het gesprek blijven. Bedenk wel: om 's ochtends half zes ben ik uit Shanghai vertrokken! Ik ben vastbesloten om niet meer met die lui te praten.

Maar ik ben omgekletst, en gisterochtend werd ik om half 9 gehaald om daar op de campus te gaan wonen en 4 uur per dag les te geven voor een maand. Ongelofelijk. Ze smeekten me bijna. Wil en inge zaten erbij. Het was zo'n gek gesprek, van enerzijds mij pressen en zeggen dat alles nu MIJN verantwoordelijkheid is, en anderzijds zeggen dat ze me broodnodig hebben. Ze hebben niemand anders. En die leerlingen hebben betaald voor een buitenlandse leraar. Een maand kan ik aan. Ik pak die kans, zeker nu mijn positie zo anders is. Ik deed het heel goed zei Inge, die bij de Bank altijd onderhandelen moest, dus die kan het weten. Ik draaide de papieren om en keek naar het plafond. Drie mensen waarvan één wat engels kon. Ik koop een fiets en een nieuwe jurk. Vanmiddag heb ik de eerste les gehad. Zo douchen en dan maar eens slapen want dat is ook allang niet meer gebeurd. Al het Chinees ben ik vergeten, moet helemaal opnieuw beginnen. Volgende keer vertel ik over de vreselijke kamer op de campus.

1 september, SanBao

Geen tijd om bij te komen van de Arabieren in Abu Dabhi en van al die rijke bedoeïenen in een bloedhete zandbak die met hun diamanten spelen.
Ik zie een oudere vrouw met een, tja, wat is het, paardengebit of gezichtskuisheids gordel? Ze is in het zwart gekleed. Veel vrouwen zijn van top tot teen in het zwart gekleed. In de grote Moskee moeten Westerse vrouwen een boerka aan en dan merk je hoe het is in zo'n zwarte tent. Als de kap van je hoofd valt komt meteen een man  op je af: "kap op! "
De Moskee is gloednieuw. Alles is gloednieuw.  In de luxueuze shoppingmall bij de parfum afdeling is 80 % van de luchtjes 'for men'. Ik kan er nog dagen over schrijven.
Inmiddels ben ik, via Shanghai, thuis aangekomen, want zo voelt het. Wat heerlijk zijn de Chinezen! Ontspannen en gewoon!  Geen man/vrouw scheiding want bij Abu Dhabi vergeleken valt alles in het niet. Goed, bij een auto ongeluk  ligt de zwaargewonde, bloedende bestuurder na een half uur nog onbehandeld op straat tussen een grote menigte toeschouwers, maar ach.  Wie maalt erom.
Inmiddels lig ik na twee dagen reizen eindelijk in een bed. En wat voor een bed, een bamboe plank waarop een deken gespreid. Alles is mooi om mij heen, van de gevlochten manden aan de wand tot de roodbruine aarden voedselpotten toe.
Morgenochtend komt een taxi me halen om bij de Universiteit van Jingdezhen te kijken waar ik uitgenodigd was om een half jaar les te geven.

Maar daar is wel het een en ander aan vooraf gegaan....

Bamboe kamertje met gat in dak..

Abu Dhabi, de Arabische Emiraten

Het vliegtuig naar Shanghai stopt 11 uur in Abu Dhabi, de Arabische Emiraten. Veertig jaar geleden was het hier een zandbak. Nu verrijst elke dag een architectonisch hoogstandje in de vorm van een vijftig verdiepingen hoge, getordeerde wolkenkrabber.
Hier is er nauwelijks verschil tussen de virtuele wereld en de werkelijkheid. Het nieuwe Guggenheim Museum staat met foto's op het internet klaar om de bezoekers te ontvangen.  Maar nee, dit is pas in 2017 klaar! Eerst komt het Louvre nog,  hoewel dit ook al open zou moeten zijn volgens de site.

Buiten is het veertig graden. Groene olijfbomen verschroeien niet dankzij irrigatie.

Geld vermag alles!
In 1958 werd hier olie ontdekt. Vanaf dat moment werd alles mogelijk.  Maar geld zonder smaak is lastig. Dus zijn architecten van faam uitgenodigd. Werklui uit India, Bangladesh en Egypte verdienen ietsje meer dan een hongerloon.

Ik zit in een van de duurste hotels om de hitte te ontlopen. Alles is hier bedekt met bladgoud. Mannen in witte jurken met een baard, geschoren tot in de kleinste perfectie, lopen zelfverzekerd rond. Zwart gesluierde vrouwen dragen  zelfs over hun ogen een sluier. In de damestoilet komt er een prachtig gesoigneerd meisje onderuit.

Afgelopen Zaterdag, 10 augustus 2013, is er een publicatie over mij verschenen
in het Antilliaans Dagblad.

Klik hier om deze te openen

Spinoza's Achtbaan

tussen november 2013 en februari 2014 verschijnt bij
Uitgeverij Wereldbibliotheek:
 

Erik Bindervoet en Saskia Pfaeltzer

"Spinoza’s achtbaan"

filosofisch beeldverhaal. 
 

In Spinoza’s achtbaan weten Saskia Pfaeltzer en Erik Bindervoet eigentijds en toegankelijk te verbeelden en verwoorden waarom Spinoza nog altijd actueel is. Het boek bevat prachtige tekeningen van Saskia Pfaeltzer en een mooi geschreven parallelle tekst van Erik Bindervoet.

 

 

mooier kan filosofie niet worden!

 

 

Gehaald! Het diploma "chinees voor beginners"!
Ik kan nu zeggen wie ik ben en waar ik vandaan kom en waar ik naar toe ga. Ook nog wat mijn familie doet. Nu ben ik in snel tempo alles weer aan het vergeten maar ik haal het wel weer op in Jingdezhen.

Weer terug

Ik ben weer terug. Dit zijn wat voorbeelden van werk dat ik maakte. De kratten verwacht ik eind januari in Nederland te kunnen openen.

Tot ziens op mijn komende tentoonstellingen!

Laatste loodjes, losse flarden

Op de locale radio is er de roep om oorlog tegen japan. Er is nog meer stemmingmakerij. Studenten staan voor de ingang te demonstreren en ballen hun vuisten, weg met Japan! Mijn Chinese vriendin demonstreert mee. Beroemde Japanse sprekers zien hun lezingen van de agenda gehaald.Van oudsher is het kleine eiland van China en Japan wil het hebben vanwege de olie. Wat is nu een klein eiland? Ja, maar hierna willen ze al die andere kleine eilanden ook!
Als Chinese jongeren samenwonen met hun vriendje of vriendinnetje mogen hun ouders dit, zelfs na jaren samenwonen, niet weten.
De jongeren voelen de zwaarte van de eeuwen oude Chinese cultuur op hun schouders rusten en kunnen daarom bijna niet tot iets nieuws komen. Contact met buitenlanders is dan belangrijk want die brengen je tot nieuwe ideeën. Met hen kan je je engels oefenen. Engels spréken wordt nauwelijks geoefend op school.  Heel modern is koffie drinken in coffeeshops.
Ouderen worden ziek van de moderne melkproducten, ze krijgen bloeddrukproblemen.
Heel voorzichtig accepteert men tegenwoordig het verschijnsel homofilie, maar je spreekt er niet over.
Wel kan je inmiddels alles zeggen wat je vindt, mits je het niet op het internet of in de krant zet. Facebook is verboden. Bepaalde sites (zoals mijn eigen siten) zijn niet te openen.

Mijn twee maanden zitten erop, ik ben bijna terug in Nederland.
Ik heb een invitatiebrief op zak van het 'Jingdezhen Ceramic Institute', afdeling Sculpture, om er een half jaar les te geven. In december staat er een artikel over mijn werk van de afgelopen twee maanden in het magazine 'China Ceramics'.
Ik heb een geweldige tijd gehad.

Tekenen

ik heb ze bijna allemaal getekend, de helpers, de ovenmannen en de mevrouw die met een namaak Coco Chanel tas het geld voor de ovens int. Het gaat als een lopend vuurtje door het fabrieksterrein; één van de ' foreigners' maakt een tekening van je en die krijg je dan cadeau! Mensen bieden zichzelf als model aan en soms, als ik vraag of de ovenlader misschien ook getekend mag worden antwoordt de mevrouw van het geld (met permanentje) achter zijn rug dat dat niet mag. Geldt het alleen voor een bepaalde groep mensen?  Het gaat eigenlijk nergens over en het is ook zo maar ontstaan, want ik had een pak papier over en ik vond een flesje met inkt. De eerste tekening was een beetje stuntelig; een groepje mensen op een groot vel papier. Want tja, ik zit hier voor de klei en niet om te tekenen.Toen vroeg ik de vrouw van de klei reparatie of ze voor me wilde zitten. Toen was het hek van de dam. Nu teken ik per dag een half uur twee tekeningen en eentje mogen de geportretteerden meenemen. De eerste tekening is voor ons beiden even wennen maar de tweede lukt vaak beter. Dus inmiddels mogen ze niet meer kiezen; tekening één mag mee. Het is echt aanpoten in dat half uur. Ik moet heel geconcentreerd alles eruit halen wat er in zit. De mensen gaan meteen zitten in hun karakteristieke houding; frontaal wijdbeens of een beetje koket van opzij.  Eerst een beetje hannesen met de kraag van hun jas. Hun haar goed doen. Je gaat, als model, toch een beetje de eeuwigheid in. Iedereen is zonder uitzondering gevleid en blij. Na het half uur gaan ze meteen hard praten want als 'foreigner' zal je wel doof zijn omdat je de Chinese taal niet begrijpt. Dus roepen ze tien keer luid " bedankt!" in het chinees.  Maar je mag geen lawaai maken in de studio dus worden ze met zachte trom er weer uit geloosd. Vanmiddag komt de Sprayman zitten, afgelopen weken blies hij glazuur met een spuitje op al mijn werk. De Krattenman is al geweest. Die maakt mijn krat, zo groot als een huis. Een man om direct mee te trouwen.

Langs de rivier

Op zondag fietsen we langs de rivier. De rivier heeft de provincie veel welvaart gebracht. Immers; op het water zijn de transporten soepel te doen. De rivier stroomt jaarlijks regelmatig over. Dan worden de tuintjes langs de rivieroevers, met kolen en uien op een rij, volledig weggespoeld.  Er hurken vrouwen die de was doen op een wasbord. Mannen zijn aan het vissen. Onder een brug groepen mannen samen rond houten tafels om te dobbelen. Dat dobbelen is een nationaal gevaar. Menigeen heeft er zijn vermogen mee verspeeld en eindigt onder voor altijd onder diezelfde brug. De rivier kronkelt voort tot ver achter de bergkammen. De hoge wanden langs de rivier zijn gedecoreerd met, hoe kan het ook anders, blauwe keramiek tegels. Ik zie blauwe werelddelen,  blauwe schepen en blauwe mensfiguren die de porselein delven en verwerken  in alle stadia. In grote platen zijn deze voorstellingen, de trots van Jingdezhen, op de verharde rivierwanden aangebracht.

De rijkdom en voorspoed die de porseleinklei met zich meebrengt geldt nooit voor iedereen. Er is veel armoede. Onder de brug is een hol,  daar woont iemand. Je ziet vergroeide bedelaars, oude (vast jonger dan ik) tandeloze mannen die hun groezelige hand ophouden. Ondertussen fietsen we lekker op onze gammele rammelende vehikels langs het kronkelende brede water, langs kuierende mensen in de zondagsrust. Het weer is helder maar koud.  Het is stil. Als we terug gaan toetert het verkeer in de stad  onze oren doof. Eenmaal thuis zijn we allemaal ziek. Buikgriep. Toch een virus binnen geslopen?

Yogales?

Yogales? Niks yogales! Voor de vorm vouw ik wel eens mijn handen en kijk ik  vagig naar de muur, staand op één been, maar verder is het gewoon ouderwets gym. De deelnemers hebben na een half uur al een kletsnatte rug van de inspanning. Er komen steeds minder mensen op les. Maar er is een harde kern en we doen elke keer iets dat je sinds je kindertijd nooit meer gedaan hebt. Zoals je voeten achter langs je rug omhoog trekken en dan springen. Je been op tafel leggen en dan helemaal met je armen achterover hangen. Of je arm door je benen halen en dan jezelf een hand op je rug geven. Kan niemand. Of heel laag met je buik over de grond tijgeren. Kan ook niemand.
Een speciale les is voor het schoonmakend personeel. Dat komt om vier uur, na hun schoonmaakwerk. Ik doe veel oefeningen op de grond want dan liggen zelf ze tussen de haren, stof en dode torren die ze nooit opvegen.  In glittertrui,     spijkerbroekmaillot en op glitterslofjes kijken ze me volgzaam aan. Ze kunnen heel veel dingen niet, zoals de benen en rug omhoog als je op de grond ligt. Kunnen ze niet. Ik sjor aan hun benen maar die vallen als ongare deegrollen terug op de grond. De benen gaan wel moeizaam tot halverwege omhoog maar de Chinese rug wil niet mee. Chinese schouders doen ook moeilijk. Die kunnen niet apart stil gehouden worden als de rest wel moet bewegen.
Aan het eind van de les willen de schoonmaaksters 'rechtgezet'. Nou zet ik graag recht wat krom is, dus ik trek aan hun hoofden totdat ze strak als een snaar staan. Vinden ze fijn. Ondertussen verbeteren ze mij als ik de ledematen in het Chinees opsom.

Ze noemen me ' Lao Tse', Oude meesteres.
Ik noem hen ' Jonge vrienden'.

Onderscheid, daar gaat het om.

Dragon Tiger Mountains

De rivier stroomt snel door de DragonTigerMountains, drie uur rijden van Jingdezhen. De hoge bolvormige rotsen geven de warmte van de hele dag zonneschijn af. Op lange bamboe boten glijden we met honderd andere Chinese toeristen (rode petjes op, zwemvesten aan tegen de verdrinkingsdood) de rivier af, voortgeduwd door tanige mannen die de bamboe duwstokken hanteren alsof we in Venetië zijn. Chinezen zijn vaak toerist in eigen land. De Chinese toeristen fotograferen ons van dichtbij, van achteren, boven en onder. Ze  lachen en wijzen naar ons. Wie is hier nu de aap?
Hoge rotsen, als steenoppers. In de spleten, hoog en onbereikbaar in de gladde rotswand, staan, net zichtbaar, eeuwenoude houten doodskisten
Lange tijd hoor je alleen het geluid van de bamboe duwstok over de keien in de rivierbodem. Warmte en kou wisselen elkaar snel af. We meren aan bij een nieuw opgebouwd Boeddhistisch klooster. Immers, alle kloosters en tempels zijn verwoest door de Culturele Revolutie. Gelukkig duurde deze maar tien jaar, zo is de kennis niet verloren is gegaan hoe je die oude gebouwen weer op moet bouwen. Op een betonnen frame staat het nieuwe houten klooster fris in de verf en wordt opnieuw  bewoond door monniken. Overal op de muren staan Jin en Yang tekens, met aanwijzingen welke weg te volgen in een sober leven. Ook is er een gebouw waarin een donker doolhof, je ziet echt niks en kan hopeloos verdwalen.
Les: vertrouw op je zelf.  Dan kom je er wel uit.
In de bus terug draait een film over te stijve, te dikke Chinese kinderen die alleen maar achter hun computer zitten en snoep eten. De boodschap met opgewonden stem is duidelijk : ga naar buiten en leef sober.
Er is een nieuwe Chinese  golf voelbaar: vol heimwee naar vroeger, naar eenvoud.

Let op de televisie met een soapserie!

Het was verboden om dit te fotograferen

Chinese vriendin

Mijn chinese vriendinnetje, Tian Hui (25) ken ik nog van twee jaar geleden. Ze is veranderd in die tussentijd. Nu werkt ze in een winkel, heeft een vriend en denkt over haar leven na. Toen had ze een slechte huid ( hebben veel chinezen), A- symmetrisch haar, droeg legerkistjes en ontwierp kleding. Nu  praten we over boeddhisme en zoekt ze naar eeuwenoude kommen op de antiekmarkt. Ze vindt het contact met mij prettig omdat ik zo rustig ben (!).  Ze oogt bijna saai, maar haar kleding in aardekleuren is wel van linnen en heeft handgemaakte knoopjes. TianHui vertelt me dat de Chinese taal  zo bloemrijk en gevarieerd is, dat jongeren er soms moe van worden om het te spreken. Oude chinese boeken kunnen ze niet lezen zonder vertaling. Dit is de reden dat ze de lezing over mijn werk, aanstaande vrijdag, niet kan vertalen. Als ze me dit giechelend vertelt,  brandt ze een wierrookstokje met ambergeur, nadat ze eerst geurpoeder in een ingewikkeld vormpje stampt. Met een veer waaiert ze de as weg. Ze laat me een antiek snaarinstrument zien, een citer van hout en vertelt me dat deze alleen door mijmerende  mannen bespeeld wordt. Ze toont me ook twee soeplepeltjes, eentje van voor- en eentje van na 1949. De  één is overduidelijk in een houtoven gestookt ("dat ziet iedereen uit Jingdezhen") en de ander (Maotijd)  in een antraciet oven. Ze kan de kwaliteit van de cobaltblauwe lijnvoering op een driehonderd jaar oude komscherf uit de Ming dynastie beoordelen.  "De cultuur van de Ming dynastie was veel vrijer, kijk, dat zie aan die losse tekening".
Ze heeft' het oog' zegt haar leraar.
Ik krijg de antieke komscherf van haar cadeau.
Omdat ik zo rustig ben.

Ps. Vrijdag opening expositie en lezing over eigen werk. Heel China komt.

Rijstkom

Alle rijstkommen over de hele wereld komen uit Jingdezhen. Allemaal. Per man worden er vijfduizend per dag gemaakt, dus dat schiet op. De typische doorzichtige plekjes in de rijstkom zijn niet van de rijstkorrel, wat we allemaal denken, het zijn gewoon gaatjes. In de gigantische stoffige fabriek waar rond 1950 nog dertigduizend mensen werkten, werken nu, door de uitvinding van de 'komklemmer' nog maar drieduizend mensen. Verder is het proces nagenoeg hetzelfde gebleven.Toch wordt elke kom in de fabriek door verschillende mensenhanden aangeraakt. Langs diverse stations gaat het: de komvormpjes, waarin de klei wordt geperst, de gaatjesmaker (een ijzeren egel waar de kom op geplaatst wordt) de eerste dikke glazuur waardoor de gaatjes doorzichtig maar dicht geraken, alles razendsnel met de hand. Iedereen werkt op stukloon. Op een draaischijf zitten vrouwen de hele dag met een fijn penseel vijfduizend keer lijntjes op de kommen te trekken. Met stempeltjes drukken ze de randjes erop. Snel de laatste glazuur er op spletsen en en dan, hup, die ovens in. Geen dag staat de fabriek stil, geen dag zonder kommen. Het roze bloesem motief is door Mao toegevoegd, want hij hield van bloemetjes. En bij wijze van gekkigheid (je wilt wel eens wat anders, toch?) komt er heel sporadisch wel eens een partij kommen met zachte pastel kleurtjes door.

Achttienhonderd jaar geleden is de porseleincultuur, hier langs de Jangxi rivier, begonnen. Een beetje stof krabben van de grond,  met wat water mengen, potje draaien en in het vuur zetten. Met vuil kleiwater penseel je er een draakje op. Gemalen kiezelwater voor het glazuur, je port het vuurtje wat hoger op en na een nacht in de oven  heb je een porseleinen eidunne- en suikerwitte schaal met draakmotieven. Dat tweeduizend jaar lang je potjes voor een wereldwijd beroemde, bloeiende economie zorgen, weet je dan nog niet.

Even verderop zoekt een man of hij WiFi op z'n mobiele telefoon heeft.
Groter verschil bestaat niet: de virtuele wereld versus stof en as.

De Fabriek

Alles met de hand

uit de oven

vlak voor verzending

De keramiekbeurs

De National Ceramic Atfair is in een enorm complex met diverse grote hallen. Het is onduidelijk of er een ballotage is geweest want er zijn zoveel stands dat het lijkt of de hele wereld erin mag exposeren. De beurs is nationaal befaamd en er zijn verschillende landen vertegenwoordigd. Er is een prijsvraag verbonden aan de moderne inzendingen, vorig jaar werd de eerste prijs gewonnen maar bij uitbetaling bleek zowel het geld als het werk zoek. De organisatie blinkt uit in wanbeleid. Het ingestuurde werk voor deelneming krijg je alleen terug na betaling.
Er is een hal met industriële keramiek met onder andere keramische messen. Na aanschaf moet het mes naar de fabriek teruggestuurd voor slijping, en dan kan het jaren mee.

De Nederlandse stand blinkt uit in actieve creativiteiteit naast de Italiaanse, Nigeriaanse, Koreaanse- en Chinese stands.  Hugo Kaagman heeft zich goed voorbereid met een modeshow met, in delftsblauwe pakjes geklede jongens en meisjes, die zijn vazen tonen alsof het om Coco Chanel pakjes gaat. We zijn de enige westerlingen tussen de duizenden bezoekers. De stroom aan porseleinen theeserviezen, aanvallende tijgers en -adelaars, felgekleurde pioenrozen en veel 'Mao in de sneeuw' is oneindig. De Nigeriaan staat Nigeriaan te zijn, met witte jurk aan. Hij heeft leuk werk; boomstronken waarop een leguaan met kapje: een handige lamp! Er hangen foto's van de artiest kleiend onder een boom. Hij stelt me voor aan zijn Chinese vriend die in Nigeria werkt. Eindelijk een positieve kant van de Chinese annexatie van zijn land! Afrika wordt overspoeld door Chinese  bedrijven waar uitsluitend chinezen mogen werken.

Armetierige, verdorde  bloemenstruiken moeten allure geven aan de arena waar de goedkope standbouw overal doorheen steekt. Losliggend tapijt vol vlekken over een ongelijke, verende vloer; ik val over een dik losliggend elektrisch snoer en ik ben niet de enige. Jong en oud komt kijken. Buiten kan je lekkere geroosterde kastanjes krijgen of ter plekke geperst suikerriet. Je kunt er ook oude boeken over de Mao tijd kopen en nog meer theeserviezen.
Er een feest van maken, dat kunnen ze hier.