Haast

Soms heb je wèl- en soms heb je geen haast. Heel zelden heb je het allebei in dezelfde periode. Dat overkomt me nu. Haast om nog zoveel mogelijk te maken nu ik in de schwung van het maken zit en geen haast omdat er eigenlijk niks meer mogelijk is vanwege het drogen en stoken van de klei. Ik zoek de grens op, hoe snel kan je maken? Heel snel. Maar dat is niet snel genoeg en dus wordt het haast. Haast kan niet in keramiekland. Het materiaal laat zich niet dwingen. Of toch wel? Ik zet de verwarming op zijn hoogst, plaats mijn werkjes erop en de volgende morgen is het wit uitgeslagen van de droogte. Mag helemaal niet, klei wil alles langzaam. Ik wil alles snel. Dus ik hol alles uit tot de limiet, verwarm mijn studiootje tot een oven. Ik wil zeker nog vier dingen maken want ik heb haast. Dat krijg je met een nieuwkomer als ik, die denkt van alles te kunnen afdwingen! Het lukt me nog ook.

Budapest

Overal staan bronzen beelden op pleinen, bruggen en in parkjes.  Eeuwen geleden was het een komen en gaan van Romeinen, Hunnen, Magyaren, Mongolen en Ottomanen. Ze hebben hier zoveel vreemde volken gezien dat ze daarom de intocht van vandaag stoppen? Het is groot vuildag in Budapest, hele inboedels liggen in grote hopen op straat, overspoeld door dakloos gespuis. Veel karpatenkoppen. Een laag communisme kleeft aan de berg oude computers, koffertelevisies en centrifuges . We drinken een kopje koffie in het duurste cafe met een explosie aan goud barok. Hotel Americain in Amsterdam lijkt hierbij vergeleken een hondenhok.

De Witte Koningin

Porselein is De Witte Koningin van de klei. Zìj stelt de eisen, de voorwaarden, de uitkomsten. Aan haar grillen dien je je, als porselein-keramist te onderwerpen. Jìj bent slaaf. Soms verplaats je een object van porselein voorzichtig maar toch is het kwaad dan al gebeurd: een haarscheur. Porselein kan vliesdun zijn, als papier en melkachtig doorzichtig.
Groot werk van porselein kan niet gemaakt, het materiaal is onvoorspelbaar, heeft te veel eigen karakter. Vele keramisten wijden hun hele leven aan het gevecht met deze klei. Niet velen winnen de strijd want De Witte Koningin regeert. Ik ben geen slaaf van De Witte Koningin want ik werk met groffe klei uit Kecskemét. Die doet precies wat ìk wil.

Een andere kloosterbewoonster

In Hongarije leer ik veel over andere plekken op de wereld. De juffrouw uit Singapore (42, vegetariër, keramiste) gaat eerst een dagje naar Budapest en dan een halve dag in het thermische bad liggen. Ze lanterfant lekker door de stad, hier en daar taartje eten of een zak chips. Ze koopt een fles  Hongaarse wodka en schenkt me bij de middagworst een glaasje. In Singapore, vertelt ze, wacht iedereen op zijn beurt. Het land is één grote peperdure stad, de kinderen weten niet wat een kip is en klei aanraken? Té vies. Je werkt twaalf uur, kijkt tv, je slaapt. Gooi je een propje op de grond: € 100 boete. De juffrouw reisde de hele wereld rond, Griekenland, Australië, Spanje. China was niet prettig, ze zag er warm hondenvlees op de markt. Hier houdt ze vrolijk vakantie, thuis werkt ze 'like a dog'. Ik snap waarom, ze wil haar hondenleven niet op een marktkraam tegenkomen.

De eerste oogst

De hele dag drentel ik rondom de oven. Hij moet afkoelen en dat duurt. Bij honderd graden wil ik kijken, maar dan duurt het nog lang voordat de deur open mag. Het is anders dan in Jingdezhen, daar kan je meteen de volgende dag al je resultaat zien. Hier niet. Eerst twee weken werken en wachten. Buiten slaat de regen tegen de ramen, en als de oven eigenlijk nog te heet is loer ik naar binnen. Oei, het rood is niet rood en het zwart niet zwart genoeg zie ik meteen. Maar als alles op de tafel staat ben ik blij. Dansen met de Hongaarse Hertog is het thema. Die hertog loopt hier ergens rond, of hij danst weet ik niet. Maar in mijn werk danst ie wel en hoe. Ik heb het zelf bedacht en gemaakt, het was er niet tòt ik het maakte. 

Met klei werken is veel moeilijker dan ik dacht. Er zijn gebakken kleien objecten gevonden van twintigduizend jaar oud. Keramisten hebben mijn diepe respect.

De stad in..

Na een week binnen de poort moet je toch eens buiten kijken. Er ligt nog steeds een laag herfstbladeren en ik loop door de vriendelijke straten van Kecskemèt. De huizen zijn zachtgeel of groen en lieflijk gedecoreerd. Het stuc valt de muren. Veel deuren zijn verveloos. Roestige ornamenten in de ijzeren hekken. De kerktoren draagt een ui als piek. Daar is het centrum al met de nieuwe shoppingmall! Ineens sta ik in H&M voor de spiegel. 
Het is meteen duidelijk: ik moet per direct nieuwe kleding kopen want in mijn fleecebroek en oude jekker oog ik als een beer in zijn winterhol. Zonder iets te kopen ren ik terug naar het klooster waar mijn eerste werkstuk in de oven staat te branden. Na twee weken isolatie ben ik al niet meer geschikt voor de gewone wereld.

Catacomben

De mensen zijn in de breedte gekleed, brede petten en brede jassen, truien met breedte strepen. Geen langwerpige tassen maar brede. Zelfs hun haar is in de breedte. Technisch specialiste (ook beetje breed) Klari troont me mee, ik moet zien hoe de kleur van mijn klei wordt na de bakking. We gaan een trap af, de catacomben in en ze opent met twee sleutels een stalen deur. Boven mijn hoofd bengelt een elektrische peer. Ik zie lange rekken vol met keramische kunstwerken van Japanners, Engelsen, Duitsers, Chinezen, Hongaren. 

We lopen door de ene na de andere gang, het houdt niet op. Van alle grote namen uit de keramiekwereld Is hier werk opgeslagen! Het is een wonder, deze verzameling. In wisselende tentoonstellingen wordt dit werk getoond. Bij het weggaan sluit Klari de stalen deuren zorgvuldig af, alsof het gevangenen betreft. Ik ben vergeten te kijken naar de kleur van mijn klei.

Het klooster

Hongarije, Kecskemét.
Er is haast niemand in het centrum, behalve de ovenbouwer en de technische specialiste. Mijn dagritme: om vijf uur wakkerworden, schrijven, lang douchen (een luxe!) en na brood met worst werk ik tot klokslag twaalf. Dan wandel ik door het dorpsstraatje naar het familierestaurant om de hoek en eet een bordje met het menu van de dag. In een geëmailleerd pannetje thuis opeten is goedkoper maar dat doe ik natuurlijk niet! Ik werk door  tot het donker is, om half zes. Daarna val ik in een soort suffig niets. Een glas wijn, een snee brood en wachten op de morgenstond. De enige haast die ik heb is het volgen van het licht, het is steeds vroeger donker en het licht heb ik nodig. Maar het is vrijdagavond en dus feest in het familierestaurant met een band die muziek speelt uit de zestiger jaren!

Hongarije

Een bordje eten voor drie euro.
Ik kom aan in een verlaten kloosterachtig centrum (grote houten poort). Een dik tapijt van gele bladeren bedekt de bolle keien. Behalve de portierster is het centrum totaal verlaten want het is Aller Heiligen. Mijn bed, zestig centimeter breed, past net in het kamertje. Er is een bibliotheek stampvol jaargangen National Geographic. Het meubilair dateert uit de jaren zeventig, bruine banken met canvas kussens. Mijn ateliertje met verwarming ligt achter op het terrein. Het is altijd een beetje eenzaam in het begin. In het restaurant buiten de poort zijn er eerpels, pasta, kool, brood en worst voor lunch en avondeten. Ik bedank de serveerster hartelijk in het Chinees. Buitenlands is buitenlands, nietwaar?

Hongarije in oktober

De treinen zoals ze horen te zijn, ouderwets met stevige rekken waar je je koffer nauwelijks in of uit krijgt. Roestige ramen, buiten zijn de weiden vol witte paarden. Dit mooie land vol goudgele- en rode herfstbladeren ziet er een beetje rommelig uit. In Budapest zie ik de hoge versierde panden met gebladderde gevels waaraan het stuc ontbreekt. Imposante bronzen beelden van woeste Mongolen op paarden met hertengeweien. Een verrassing: mijn beeldje is het boegbeeld van Budapest! Echt waar!

Naar Kecskemet, Hongarije

Wat weet ik eigenlijk van Hongarije? Niet veel. Rond 1915 betoverde mijn Hongaarse oom Lazlo mijn tante Zus met zijn vioolspel. Ze gingen in Bilthoven wonen en hij heeft nooit meer zijn Geige aangeraakt. Ik plak de AH zegeltjes in zodat ik het huis opgeruimd achterlaat, op Schiphol zie ik mijn Spinijntje(spinoza nijntje) in de aanbieding staan bij souvenirs. Ik ga!

Sprakeloos

Ik geloof het nog niet. Of ik even aan tafel wil komen zitten. De directeur van Tree Art Museum vraagt mij of ik het beeldje van de dansers drie meter groot kan maken. Ja, natuurlijk kan ik dat. Wat ik nodig heb is een studio, materiaal, een assistent, tickets en een Chinese taalleraar. Het werk wordt in brons gegoten en gaat naar drie exposities. Misschien willen ze nog ander werk?  Ze denken er nu over na. Vanavond naar een speciaal restaurant 'vlak bij', een dik uur rijden in Beijing is niks! Morgenochtend vroeg pakken we het vliegtuig terug.
Ik ben de hele avond nog sprakeloos.
Saskia

Hemels

1 oktober 1949, begin van volksrepubliek China. Op het Plein van de Hemelse Vrede zijn nu feestelijke parades. In twee uur rijden we naar een museum in Tienjin, havenstad van Beijing, (13 miljoen inwoners) waar een jaar geleden een industrieterrein is weggevaagd door een explosie met chemicaliën.
De burgemeester, wat regeringsmannen en zakenmannen speechen, na een rijke lunch met wijn, de hele middag over de toekomst met kunst. De economie zoekt namelijk een nieuwe culturele weg en lege musea hebben ze hier genoeg. Onze museumdirecteur zingt een liedje bij de gitaar en iedereen krijgt, heel modern, koffie. Wat een ontvangst! We worden als VIP's onthaald. Elke minuut wordt gefotografeerd. 's Avonds is er een muziekband met barbecue buiten en worden onze cadeaus overhandigd. Na een paar glazen wijn wordt het gezellig; de vertalers rennen heen en weer. Maar chinezen kunnen niet tegen drank dus er is geen werkpresentatie en we gaan hals over kop weg.
Wat een geweldig onthaal hebben wij, buitenlandse kunstenaars, gekregen! In het regeringshotel kunnen we om half negen geen borrel aan de bar krijgen.
Morgen gaan we Tienjin in.
Hoe ga ik thuis weer wennen aan het gewone leven?
Saskia

Museum 'Boomschors'

Vanochtend bezocht: een museum met een buitenkant als boomschors met grote, morsige ruimtes vol kunst. Kunst? Ja, toch wel. Beelden van namaakbont,
bronskleurig plastic en ook veel aan de wand. Porseleinen platen met klassiek geschilderde voorstellingen en buiten is er een kunstbeurs. Tijdens de lunch maak ik kennis met een schilder.
In zijn studio staan rijen schilderijen met bekende figuren uit China en uit de rest van de wereld. Ik herken de filosofen uit mijn tekenboek en toon ze aan de schilder op mijn telefoontje. Hij spreekt geen Engels dus is zijn reactie lauw maar mijn Chinees wordt steeds beter.
Saskia
Ps. Morgen gaan we naar Tianjin om voor de conferentie een lezing/presentie van ons werk te geven.

Vrienden

Beijing heeft maar achttien miljoen inwoners, Shanghai heeft er drieëntwintig. Het is een woud van wolkenkrabbers! Ondanks de hoge snelheidstrein naar Beijing komen we bijna te laat bij onze opening in het Tree Art Museum. Ik zie meteen mijn werk staan, wat een sensatie! Ons werk staat anders opgesteld dan verwacht en het museum is ook anders dan op de foto's maar het is prachtig van architectuur met veel glas en water. De leuke achtergrondtekeningen blijken van de spil van de expositie; Niou Bo, beroemd kunstenaar. Ik complimenteer hem in het chinees, maar hij mijdt mij de rest van de avond.
Na het diner met de museumdirecteur zoeken we een bar en na een half uur lopen langs de snelweg komen we bij een plek waar mannen verveeld aan tafeltjes hangen. Een koppel probeert in een microfoon eenstemmig te zingen. Zeepbellen geven een romantische touch. De man sleept een kleuter op zijn schouder mee. Dat kind wil natuurlijk niet! De muziek staat keihard en het moet eng zijn met al die halfdronken mensen. We worden met iedereen vrienden. .
Saskia
Ps. Vandaag gaan we de galeries bekijken. Ik heb rood papier met goudvlokken gekocht.

Achter mijn rechterschouder zie je onze namen.

De hotelkamer

Het is een zaal waarin ik vannacht slaap. Een bed voor vijf personen met een matras als een wolk. Je voelt je meteen verloren, waar zijn de anderen?

Een douche met een enorme douchekop, een apart bad, een ijskast vol met lekkers. Briefpapier, een lel van een tv (doet het niet) en een zitkamer, alles uitgevoerd in Louis Seize. Dat wil zeggen witte lak met gouden krullen, (ook het kastje met de gasaansluiting voor warm water). De badlakens doen helemaal hun naam eer aan, gouden kranen en alle badproducten waar een mens van dromen kan. Er is zelfs een strijkplank. (Huh? Dat WORDT toch voor me gedaan?) maar dat bed, dat slaat alles. Zelfs als ik er diagonaal in ga liggen kan ik er nog in zwemmen.

In de gangen met hoogpolig tapijt waar je tot over je knieën inzakt staan sierlijke bakken met wit zand waarin het logo van het hotel met een stempel is ingedrukt. Dat is om je sigarettenpeuk in uit te maken. Is het wel zand?
Saskia

Langs de gele rivier

In de boomgaard is het 's ochtends verse dadels plukken, hele zakken vol. Tussen de dadelbomen onder een dak van plastic zeil groeien kousenband bonen. Oma van 90 plukt mee, ze heeft  nooit anders gedaan. Het is oogsttijd en de maïskolven liggen als gele tapijten te drogen. Daarnaast is een kleuterschooltje met een veldje met groene kolen. In de klas staan stenen platen op bakstenen als werktafels en vierentwintig kleuters op bamboe krukjes staren ons aan. Op het bord staat: onweer, vorst, regen, wind. De tv in de hoek toont een enge film. De meisjes en jongens hebben geschoren stekelhaar en zompige kleertjes. Het is net een plaatje uit een kinderboek.
Een burcht uit de Qing dynastie bezoeken we en dat is geweldig: er wordt een opera met muziek gespeeld, je kunt in de slaapvertrekken kijken en ook bovenop het fort lopen. Het is een van de weinige gebouwen die niet sneuvelde onder Mao.

Op het conferentieterrein voor de historische dorpen is het een drukte van belang, uit heel China komt het publiek. Waar gisteren de werkmensen nog volop aan het werk waren is nu alles klaar om iedereen te ontvangen. We krijgen een tas met informatie en fruit uit de regio. Er zit geen plan achter dit prestige project van de regering. Volgende week weet niemand wat er mee te doen en over vijf jaar is het waarschijnlijk vervallen. Maar nu merk je er niks van; er staat een buffet voor duizenden mensen klaar.
Saskia

Binzhou, Shangdongprovince, dichtbij de oceaan.

Na twaalf uur en tweeduizend kilometer komen we aan in een hotel van grote klasse. Hoogglanzende vloeren, plastic bloemen, luchters hoog in de ruime hal. Kruiers rennen af en aan, het ontbijt geeft slappe koffie, gebakken groenten, vlees, soep, gestoomde broodjes. Het bad in de kamer is zo vies dat ik er niet in ga. De stad is grauw en vol smog. Vele mensen dragen een mondkapje. We zijn hier voor 'the China nationaal conference on historic villages'. Belangrijke mannen speechen lang en er staat een weefgetouw op het podium, onder een strooien afdakje. Het middagmaal is met verschillende paddenstoelen uit de streek. In een park wel vier Hollandse kartonnen namaakmolens in Holland village!
Werkers, getaande mannen en vrouwen, maken een gloednieuw gebouwd oud dorpje  af. Alles is nieuw-oud, prachtig en nieuw. Iedereen dromt om ons heen om weer te filmen en foto's te maken dat het een aard heeft. Maïskolven liggen in velden langs de weg te drogen. Vanavond is een banket met verfijnde keuken waar we cadeaus aanbieden aan onze sponsoren.
Saskia

Yaoli

Laatste dag naar het antieke bergdorpje Yaoli. Inmiddels heb ik zes kleine en drie grote vazen beschilderd. Die grote zijn gevaarlijk want ze kunnen omvallen in de oven. Vanochtend breng ik de laatste vaas per taxi naar de oven in de stad. De weg zit vol gaten en de vaas op mijn schoot danst bijna tegen het dak. Op vijf vazen zijn  de tekening niet goed doorgekomen, jammer. De presentaties, gisteravond, van de kunstenaars over hun werk waren leuk. Twee tekeningen van hardrenners laat ik hier achter. Of ze ooit opgespannen en ingelijst worden, zoals mij  verteld is? Elke dag veranderen de plannen dus ik verwacht niets.
Morgen gaan we naar Shangdong voor de conferentie. (?)
Saskia

De grote baas

Grote vellen van twee bij een meter rijstpapier liggen op de grond. Alle troep in de oude stenen ruimte om mij heen opgeruimd en ik teken het Chinese landschap met inkt. Het papier scheurt vanwege teveel water maar dat geeft niet. De afgeplakte plateaus, puntige bergen en uitwaaierende wijde velden, alles in lijnen. Natuurlijk gaat het niet goed, het zijn nog maar de eersten. Er moeten nog minstens tien gemaakt in verschillende kleuren en maten. Met betonkrammen spijker ik ze op de muur.
Ik lees de biografie van Steve Jobs, wiens karakter veel lijkt op dat van de grote baas van San Bao. Beetje bij beetje praat ik meer Chinees. Nog steeds geen internet dus ik moet een truc bedenken.